Źle ustawiona lodówka ekspozycyjna potrafi pracować poprawnie na pustym sklepie, a zacząć tracić wydajność po dostawieniu regału, kartonów albo zabudowy reklamowej. Problemem nie musi być sprężarka ani ubytek czynnika chłodniczego. Często wystarczy, że urządzenie przestaje swobodnie oddawać ciepło.
To szczególnie istotne w sklepach, gdzie każdy metr powierzchni sprzedażowej jest cenny. Dosuwanie wyposażenia do ścian i ustawianie urządzeń „na styk” wygląda rozsądnie z punktu widzenia aranżacji, lecz dla chłodziarki może oznaczać wzrost temperatury skraplania, dłuższą pracę sprężarki i większe zużycie energii. Nie istnieje przy tym jedna uniwersalna odległość właściwa dla każdej witryny czy szafy chłodniczej. Decyduje konstrukcja konkretnego modelu i sposób, w jaki pobiera oraz wyrzuca powietrze.
Ile miejsca rzeczywiście potrzebuje urządzenie chłodnicze?
Pierwsza zasada brzmi: odstęp określa dokumentacja konkretnego urządzenia, a nie przyzwyczajenie montera. W urządzeniach wolnostojących spotyka się wymaganie pozostawienia około 10 cm wolnej przestrzeni wokół obudowy. Przykładowo w instrukcjach części komercyjnych urządzeń TEFCOLD producent wymaga co najmniej 10 cm przestrzeni pomiędzy szafą a ścianą lub sąsiednim wyposażeniem. Nie oznacza to jednak, że 10 cm należy bezmyślnie stosować do każdego sprzętu.
Konstrukcje są różne. Jedna chłodziarka zasysa powietrze od frontu i również z przodu odprowadza ciepło. Inna pobiera je dołem, a gorące powietrze kieruje za obudowę. Jeszcze inna wymaga sprawnego wylotu u góry. Dla urządzeń przeznaczonych do zabudowy wymagania mogą być opisane nie odległością, lecz minimalnym przekrojem kanału wentylacyjnego. W wybranych konstrukcjach Liebherr stosowany jest na przykład wymóg otworów wentylacyjnych o powierzchni minimum 200 cm².
W praktyce dobrze widać różnicę podczas zabudowy niewielkiej chłodziarki pod ladą. Jeżeli urządzenie przewidziano do wentylacji frontowej, prawidłowo wykonana lada może niemal całkowicie otaczać jego boki. Jeżeli natomiast dany model odprowadza ciepło za obudowę, identyczna zabudowa staje się pułapką: ciepłe powietrze gromadzi się w zamkniętej przestrzeni, a agregat zasysa je ponownie.
Większa szczelina nie zawsze jest potrzebna, dlatego wycinanie ogromnych otworów w nowej zabudowie również nie jest najlepszym rozwiązaniem. Jeżeli producent przewidział kanał o konkretnym przekroju i określonym przebiegu, najpierw należy wykonać właśnie taki układ. Dodatkową wentylację mechaniczną warto rozważać dopiero wtedy, gdy naturalny przepływ jest niewystarczający albo temperatura w przestrzeni technicznej przekracza wartości dopuszczone dla urządzenia.
Przed ustawieniem sprzętu trzeba więc ustalić:
-
gdzie znajduje się skraplacz,
-
z której strony urządzenie zasysa powietrze,
-
którędy wypuszcza powietrze ogrzane,
-
jaki odstęp lub przekrój wentylacyjny podaje producent,
-
czy przy pełnym otwarciu drzwi, zatowarowaniu i sąsiedniej zabudowie wloty pozostaną odsłonięte.
Najgorszym rozwiązaniem jest pozostawienie przypadkowych kilku centymetrów „bo przecież powietrze jakoś przejdzie”. Może przejść, ale niekoniecznie w ilości potrzebnej przy 30°C na sali sprzedaży i kilkunastogodzinnej pracy urządzenia.
Co dzieje się z chłodziarką, gdy ciepłe powietrze nie ma gdzie uciec?
Układ chłodniczy nie usuwa ciepła w magiczny sposób. Odbiera je z wnętrza urządzenia, a następnie musi oddać do otoczenia przez skraplacz. Wentylator wymusza przepływ powietrza przez rozgrzany wymiennik. Jeśli chłodziarka stoi w ciasnej wnęce, ciepło pozostaje wokół agregatu i wraca na jego wlot.
Powstaje niekorzystna pętla. Im cieplejsze powietrze trafia na skraplacz, tym trudniejsze stają się warunki oddawania ciepła. Sprężarka pracuje dłużej, temperatura po stronie wysokiego ciśnienia rośnie, a urządzenie potrzebuje więcej czasu, aby osiągnąć nastawę.
Nie zawsze pierwszym objawem będzie za wysoka temperatura produktów. Częściej wcześniej pojawiają się mniej oczywiste sygnały:
-
agregat pracuje znacznie dłużej niż wcześniej,
-
okolice kratki skraplacza robią się bardzo gorące,
-
wentylator niemal się nie wyłącza,
-
urządzenie coraz wolniej odzyskuje temperaturę po dostawie towaru,
-
rośnie ilość ciepła oddawanego do sklepu,
-
wzrasta zużycie prądu,
-
w skrajnych warunkach pojawiają się alarmy temperatury lub zabezpieczenia termiczne.
Wyobraźmy sobie dwie chłodziarki napojowe ustawione obok siebie. Pierwsza ma pozostawiony wymagany przez producenta odstęp. Drugą po kilku miesiącach dosunięto do regału, a szczelinę z tyłu częściowo zastawiono kartonami. Obie mogą nadal wskazywać +4°C. Różnica pojawia się po otwarciu drzwi podczas dokładania ciepłego towaru. Pierwsze urządzenie wraca do zadanej temperatury szybko, drugie pozostaje długo na ciągłej pracy sprężarki, ponieważ jego skraplacz próbuje oddać ciepło do powietrza, które sam wcześniej podgrzał.
W takim przypadku obniżanie nastawy termostatu z +4°C do +2°C jest złym ruchem. Nie poprawia warunków pracy skraplacza, tylko zwiększa wymagania wobec układu. Najpierw trzeba przywrócić prawidłową wentylację i oczyścić wymiennik.
Kurz jest zresztą drugim częstym problemem. Skraplacz stojący nisko nad podłogą potrafi zbierać kurz, włókna, fragmenty opakowań i pył nanoszony z wejścia sklepu. Warstwa zanieczyszczeń działa jak izolacja. Nawet idealny odstęp od ściany niewiele wtedy pomoże.
Nie ma jednego bezpiecznego harmonogramu czyszczenia dla każdego sklepu. Punkt handlowy przy ruchliwej ulicy, piekarnia generująca pył mączny i klimatyzowany butik mają zupełnie inne warunki. Kontrola wzrokowa skraplacza co kilka tygodni jest rozsądniejsza niż założenie, że czyszczenie raz w roku wystarczy wszędzie. Jeśli wymiennik szybko pokrywa się nalotem, okres między czyszczeniami trzeba skrócić.
Samo czyszczenie ma też ograniczenia. Nie należy wciskać brudu głębiej między lamele ani wyginać ich twardą szczotką. Przy urządzeniach wykorzystujących palne czynniki chłodnicze, takie jak R290 lub R600a, ingerencję serwisową w obieg chłodniczy trzeba pozostawić osobie z odpowiednimi kwalifikacjami.
Ustawienie sklepu może być ważniejsze niż kolejny stopień na termostacie
Problemy z cyrkulacją nie kończą się na odległości między chłodziarką a ścianą. Liczy się cały układ pomieszczenia: klimatyzacja, drzwi wejściowe, nasłonecznienie, sąsiednie urządzenia grzewcze oraz sposób prowadzenia powietrza przez ciągi regałów.
Szczególnie wymagające są otwarte regały chłodnicze, w których produkty od przestrzeni sklepu oddziela kurtyna zimnego powietrza. Silny nawiew z klimatyzacji skierowany poprzecznie do frontu regału może ją zaburzać. Podobny efekt daje intensywny przeciąg przy drzwiach wejściowych. W takiej sytuacji zwiększanie mocy chłodzenia nie usuwa przyczyny.
Przykład z praktyki jest prosty. Regał chłodniczy z nabiałem działa poprawnie przez większą część roku, ale latem pojawiają się problemy z utrzymaniem temperatury na przednich krawędziach półek. Jeżeli dokładnie nad regałem znajduje się nawiew klimatyzatora kasetonowego, pierwszy test powinien dotyczyć kierunku strugi powietrza, a nie wymiany agregatu. Po zmianie ustawienia żaluzji klimatyzacji warunki mogą wrócić do normy bez ingerencji w układ chłodniczy.
Nie należy jednak wyciągać z tego wniosku, że każde zakłócenie można naprawić przestawieniem klimatyzacji. Jeżeli urządzenie jest przewidziane do pracy maksymalnie przy +30°C i wilgotności 55%, a na sali w upalne popołudnie jest +33°C, problemem stają się warunki przekraczające zakres projektowy sprzętu. W takiej sytuacji potrzebne może być skuteczniejsze chłodzenie pomieszczenia albo urządzenie o odpowiedniej klasie klimatycznej.
Znaczenie ma również sąsiedztwo innych sprzętów. Chłodziarka ustawiona obok pieca piekarniczego, grzejnika, nasłonecznionej witryny albo wyrzutu gorącego powietrza z drugiego agregatu zaczyna pracę z gorszej pozycji. Każdy dodatkowy stopień temperatury otoczenia utrudnia odprowadzanie ciepła.
Przy projektowaniu lub zmianie wyposażenia sklepu rozsądna kolejność jest następująca:
-
Sprawdzić wymagania konkretnego modelu, w tym klasę klimatyczną i sposób wentylacji agregatu.
-
Zaplanować swobodny wlot zimniejszego oraz wylot ogrzanego powietrza.
-
Dopiero potem ustawiać obok regały, zabudowę kasową, ekspozytory i materiały reklamowe.
-
Po uruchomieniu sprawdzić urządzenie przy normalnym zatowarowaniu, a nie wyłącznie puste.
-
Powtórzyć ocenę w najcieplejszych warunkach, jakie realnie występują w lokalu.
To ostatnie jest ważne. Chłodziarka działająca bez problemu w marcu przy 20°C na sali nie daje jeszcze pewności, że zachowa taki sam margines wydajności podczas lipcowego upału.
Nie zawsze trzeba więc kupować większe urządzenie albo wzywać serwis chłodniczy. Czasem właściwym rozwiązaniem jest przesunięcie regału o kilkanaście centymetrów, odsłonięcie kratki albo zmiana zabudowy. Z drugiej strony nie ma sensu „leczyć wentylacją” chłodziarki z uszkodzonym wentylatorem, nieszczelnym układem czy niesprawnym sterowaniem. Jeżeli po oczyszczeniu skraplacza i zapewnieniu warunków montażowych urządzenie nadal nie osiąga temperatury, potrzebna jest diagnostyka techniczna.
Więcej informacji na: https://cebeabochnia.pl
FAQ – cyrkulacja powietrza przy urządzeniach chłodniczych
Czy każda chłodziarka powinna stać co najmniej 10 cm od ściany?
Nie. 10 cm jest wymaganiem spotykanym w instrukcjach niektórych urządzeń komercyjnych, ale nie stanowi uniwersalnej normy dla każdego modelu. Urządzenia z wentylacją frontową lub przeznaczone do zabudowy mogą mieć zupełnie inne wymagania. Decyduje instrukcja producenta.
Czy większy odstęp od ściany zawsze poprawia pracę urządzenia?
Tylko do pewnego momentu. Jeżeli wymagany przepływ powietrza jest już zapewniony, odsunięcie urządzenia o kolejne 20 czy 30 cm zazwyczaj nie daje proporcjonalnej poprawy. Ważniejsze jest, czy wlot i wylot powietrza są drożne, a ogrzane powietrze nie wraca bezpośrednio na skraplacz.
Czy zabrudzony skraplacz rzeczywiście wpływa na zużycie prądu?
Tak. Kurz ogranicza wymianę ciepła, dlatego układ musi pracować w trudniejszych warunkach. Skutkiem może być dłuższa praca sprężarki i większe zużycie energii. Skala zmiany zależy od konstrukcji urządzenia, temperatury otoczenia i stopnia zabrudzenia, więc nie ma uczciwego sposobu na podanie jednego procentowego wzrostu dla wszystkich chłodziarek.
Jak często czyścić skraplacz?
Nie należy ustalać częstotliwości wyłącznie według kalendarza. W sklepie o niewielkim zapyleniu kontrola co kilka tygodni może wykazać, że czyszczenie potrzebne jest stosunkowo rzadko. Przy wejściu bezpośrednio z ulicy, w piekarni albo w miejscu intensywnego ruchu zabrudzenia mogą gromadzić się znacznie szybciej. Częstotliwość należy ustalić po kilku pierwszych kontrolach.
Czy wentylator można zamontować w zabudowie chłodziarki, aby poprawić cyrkulację?
Można, jeżeli problemem rzeczywiście jest zatrzymywanie gorącego powietrza i konstrukcja urządzenia na to pozwala. Najpierw trzeba jednak sprawdzić wymagany kierunek przepływu. Źle zamontowany wentylator może wytworzyć krótki obieg, w którym wyrzucone ciepłe powietrze natychmiast wraca na wlot. Wentylacja mechaniczna nie zastępuje również wymaganych przez producenta otworów wentylacyjnych.
Czy klimatyzacja sklepu pomaga urządzeniom chłodniczym?
Tak, jeżeli obniża temperaturę otoczenia bez zakłócania przepływu powietrza wokół urządzenia. Silny nawiew skierowany bezpośrednio na front otwartego regału chłodniczego może jednak zaburzyć jego kurtynę powietrzną. Klimatyzator i chłodnictwo muszą więc działać jako dwa elementy jednego układu pomieszczenia, a nie walczyć ze sobą.
Od czego zacząć, gdy chłodziarka zaczyna pracować niemal bez przerwy?
Najpierw nie zmieniaj temperatury na sterowniku. Sprawdź drożność wlotów i wylotów powietrza, odstępy montażowe oraz stan skraplacza. Następnie porównaj temperaturę pomieszczenia z dopuszczalnymi warunkami pracy wskazanymi na tabliczce znamionowej lub w instrukcji. Jeżeli te trzy elementy są prawidłowe, a urządzenie nadal nie osiąga nastawy, kolejnym krokiem powinna być diagnostyka serwisowa. To szybsza i rozsądniejsza kolejność niż próba kompensowania problemu coraz niższą nastawą termostatu.
